600 гадоў - не падстава для хвалявання? У Ашмянах без дагляда дажывае свой век руіна францішканскага касьцёлу

На ўскраіне Ашмянаў на Гарадзеншчыне без асаблівага інтарэсу з боку грамадзкасьці гібее адзін зь першых хрысьціянскіх храмаў на тэрыторыі старадаўняй Літвы — касьцёл ордэна францішканцаў, збудаваны на месцы драўлянага прататыпу XIV стагодзьдзя.

Паводле некаторых дасьледчыкаў, касьцёл у Ашмянах мог зьявіцца пры канцы XIV стагодзьдзя разам зь шасьцю іншымі культавымі збудаваньнямі, якія фундавалі вялікія князі літоўскія Ягайла (пазьней кароль польскі) і Вітаўт.

Храналягічна гэта магло выглядаць так: у 1387 годзе разам з хрышчэньнем гістарычнай Літвы першымі паўсталі касьцёлы ў Крэве, Абольцах і Гайне. У 1390-м касьцёл зьявіўся ў Быстрыцы, у 1393-м — у Наваградку, у 1398-м — у Ашмянах.

Няпэўнасьць хіба ў тым, як суаднесьці чарговасьць узьвядзеньня яшчэ аднаго касьцёлу Сьвятога Духа з калегіятам (гэтаксама датуецца раньнім пэрыядам, але не захаваўся) францішканскага касьцёлу і пабудовай ордэнскага кляштару, паведамляе "Радыё Свабода".

Сяргей Верамейчык і ягоная макет-рэканструкцыя горада

Мастак-рэстаўратар Сяргей Верамейчык стварыў для мясцовага краязнаўчага музэю макетную рэканструкцыю Ашмянаў на трох гістарычных адрэзках — пачынаючы ад канца XIV стагодзьдзя, калі пачаў закладацца замак, да пэрыяду станаўленьня ў XVIII і ХІХ стагодзьдзях. Каб дасягнуць максымальнай ідэнтычнасьці, шмат працаваў з архіўнымі матэрыяламі. Сярод іншага натыкнуўся на такі факт: у шэрагу дасягненьняў першага віленскага біскупа Андрэя згадваюцца францішканскія кляштары ў Лідзе і Ашмянах:

«Ёсьць згадкі, што ў 1398 годзе біскуп Андрэй даслаў у Ашмяны фундацыю — то бок, грошы на будаўніцтва драўлянага касьцёлу. Было гэта за часамі Вітаўта, як прынята казаць, у „залаты век“ Вялікага Княства Літоўскага, калі асоба галоўнага сьвятара мела непахісны аўтарытэт. Трэба сказаць, што францішканцы разам з дамініканамі былі аднымі зь першых, хто нёс хрысьціянства ва ўсе куткі княства і за яго межы, таму недахопу ў фінансаваньні яны ня мелі».

Касьцёльныя сьцены дагэтуль выглядаюць трывалымі

Цяперашнія парэшткі касьцёлу — гэта ўжо наступны этап вымушанай мадэрнізацыі арыгіналу, які зьнік падчас войнаў і рабаўніцкіх набегаў. Іх змрочная велічнасьць уражвае дагэтуль: магутныя муры, вытанчаная архітэктура зводаў і ваконных праёмаў, сьляды камунікацый са службовымі прыбудовамі кляштару:

«Тое, што мы маем зараз, — гэта ўжо пазьнейшая разбудова, — гаворыць Сяргей Веремайчык, удакладняючы, — мабыць, XVII стагодзьдзе, калі сваім жыцьцём напоўніцу жыў францішканскі кляштар. Але ўсё аўтэнтычнае: кладка, вапна — усё яшчэ ад тых часоў. Выглядае, што сярод усіх будынкаў Ашмянаў, гэты — самы стары і аўтэнтычны, які захаваўся практычна ў першасным выглядзе. Вобразна кажучы, тут усё натуральнае».

Стан касьцёлу ў ХІХ стагодзьдзі, Ашмянскі краязнаўчы музэй

Адпачатку храм займаў стратэгічную пазыцыю непасрэдна на подступах да самай высокай кропкі паселішча. Што прымусіла горад расьці не вакол яго, а ў нізіну — цяпер можна разважаць хіба што на ўзроўні гіпотэзаў:

«Тады горад толькі пачынаў фармавацца, а чаму францішканцы апынуліся на водшыбе — гаварыць складана. У цэнтры атабарыліся дамінікане, пазьней — кальвінскі збор, на які даваў грошы, дарэчы, Радзівіл Руды (зараз на яго месцы нэабарочны касьцёл). Але само па сабе месца вельмі слаўнае: нібыта на „выселках“ і ў той жа час на стратэгічнай „высотцы“. Магчыма, спачатку „ядро“ плянавалася якраз тут, проста нешта ня склалася...».

Ёсьць розныя зьвесткі адносна таго, да якога канкрэтна пэрыяду кляштар быў у дзейным стане. Але, як лічыць Сяргей Верамейчык, ягоная дысьлякацыя збоку ад вялікіх дарог не спрыяла выкарыстаньню нават ня ў профільных мэтах:

Унутраны антураж храму

«Выглядае, што ў пазьнейшы час болей квітнелі дамініканскі і кальвінскі збор, якія стаялі на цэнтральным пляцы. Гэтая частка ўжо лічылася ўскраінай. Чаму ён, дарэчы, і аказаўся ў такім занядбаным стане — тут няма шляху. Калі б стаяў пры дарозе, яго так ці інакш асвоілі б. У рэшце рэшт, зрабілі б склад, прынамсі быў бы пад дахам. Як тая ж ашмянская сынагога: службы ўжо не было, але за саветамі будынак пераабсталявалі ў склад і ён збольшага падтрымліваўся ў нармальным стане. А ў дадзеным выпадку не пашэнціла, памыліліся зь месцам, што паўплывала на ўвесь далейшы лёс».

Суразмоўца не сумняецца, што аднаму з найстарэйшых храмавых комплексаў на тэрыторыі Беларусі мог быць наканаваны куды цікавейшы лёс, чым чарговай беспэрспэктыўнай руіны:

Спробы ўмацаваць муры ад разбурэньня

«У сьвеце нямала рэалізавана такога кшталту праектаў, якія вяртаюць да жыцьця часткова ацалелыя помнікі, — гаворыць мастак-рэстаўратар Сяргей Верамейчык. — Руіны папярэдне расчышчаюць, умацоўваюць, аздабляюць сьцены, а зьверху накрываюць шкляным дахам. Унутры ўсталёўваюць сцэну, ставяць крэслы. У выніку атрымліваецца канцэртная заля — гэткае функцыянальнае спалучэньне мінуўшчыны і сучаснасьці. Хай не самыя вялікія сродкі, але яны патрэбныя. А сёньня грошы трацяць на шоў зусім іншага кшталту...».

Побач з парэшткамі старажытнага касьцёлу — так званая Крыжовая гара. Два дзясяткі драўляных крыжоў, усталяваных на самай вяршыні, яшчэ больш узмацняюць уражаньне ад навакольнай карціны, але ня здольныя паўплываць на стан агульнай абыякавасьці:

Касьцёл у падножжа Крыжовай гары

«Нешта падобнае я бачыў у Карпатах ва Ўкраіне, таксама ў Літве, — дзеліцца ўражаньнямі Сяргей Веремейчык. — Ну вось і тут традыцыі захаваліся: у пэўныя дні вернікі прыходзяць на гэтую гару, вешаюць на крыжы каляровыя стужкі. Няшмат дзе ў Беларусі сёньня такое ўбачыш. З аднаго боку, на фоне францішканскага храму выглядае вельмі моцна, зь іншага, падкрэсьлівае поўную безвыходнасьць...».

Уласнае дасьледаваньне гісторыі ахутанага таямніцамі касьцёлу ордэна францішканцаў у Ашмянах ладзіў Антон Францішак Брыль — унук Янкі Брыля, праграміст, аўтар містычных гісторый у антуражы Вялікага Княства Літоўскага.

Фрагмэнты тынкоўкі і кладкі

Зь яго гледзішча, найстарэйшая частка касьцёлу ў задняй частцы храма адносіцца да канца XV — пачатку ХVI стагодзьдзяў. Меркаваньні, што гэта — «цагляная готыка», ён данёс прафэсару Аляксандру Кушнярэвічу, абазнанаму спэцыялісту ў тэме сярэднявечча. Той аглядзеў руіны і, сыходзячы з пляну і характару муроўкі, пагадзіўся з названай датай.

На падставе пісьмовых крыніцаў прыблізная гісторыя будынка такая: адбудаваны пры канцы гатычнага пэрыяду (пры гэтым ёсьць зьвесткі, што асьвечаны быў толькі ў другой палове XVI стагодзьдзя). Атынкаваны пасьля пажару ў сярэдзіне XVII стагодзьдзя, пашкоджаны ў 1812 годзе і перабудаваны ў «клясыцызм». Праўдападобна, што ён быў істотна карацейшы, а разбудаваны толькі ў XVII стагодзьдзі. Дакладны першапачатковы выгляд могуць вызначыць раскопы.

Велічны будынак на раздарожжы гісторыі

У выніку дзьвюх усясьветных войнаў ХХ стагодзьдзя будынак касьцёлу быў моцна пашкоджаны, пасьля чаго пачаўся этап ягонага паступовага занядбаньня.

Пэрспэктывы хутчэй сумныя, чым аптымістычныя

Ошмяны костелдоживаетфотореконструкция
Если вы заметили ошибку, выделите необходимый текст и нажмите Ctrl+Enter, чтобы сообщить об этом редакции
Автор
(0 оценок)
Актуальность
(0 оценок)
Изложение
(0 оценок)
Я рекомендую
Пока никто не рекомендует

Комментарии

1
Происшествия
Юрию Грицкевичу было 40 лет. Он работал начальником отдела таможенных операций и контроля таможенного поста на пункте пропуска «Котловка» на границе с Литвой. Юрий пропал в субботу, 9 марта. По словам родственника, Грицкевич утром отвел сына в школу. Больше мужчину никто не видел, сообщает "Наша Нива". Мертвого Грицкевича нашли в собственном автомобиле в понедельник, 11 марта. Машина стояла в лесу возле деревни Михалишки. К выхлопной трубе был прикручен ш...
Происшествия
В Подмосковье 6-летний мальчик несколько дней провел в одной квартире с мертвой бабушкой, которую убил его отец. Страшное событие произошло в деревне Ликино Одинцовского района Московской области. Мальчик 3 дня пытался «разбудить» бабушку, чтоб она его покормила, но как оказалось, она была мертва. Следователей поразило хладнокровие матери ребенка: она знала о совершенном преступлении и за три дня не сообщила в милицию, что в квартире находится труп. Как ус...
Фото
Очевидец сообщил о том, что на трассе "Минск-Гродно" недалеко от Ивья в кювете оказался грузовой автомобиль. Есть предположение, что водителю могло стать плохо за рулем. — Уснул либо плохо стало, — предположил читатель onliner.by. На месте происшествия находятся сотрудники ГАИ, а также спасатели и скорая помощь. Корреспонденту свидетель сообщил, что ДТП случилось на трассе М6 (Минск — Гродно). — Как ехать в направлении Минска, после Ивья, где заканчивается...
Фото
Сегодня утром мы писали о задержании "закладчика" из Гродно. Он хранил тайник, в котором находилось 36,91 грамм опасного наркотического средства «Гашиш», а первую "мину" обнаружили в Зарице. Чуть позже пресс-служба УВД Гродненского облисполкома сообщила о задержании на Вишневце парня с "однократной дозой" весом чуть более полуграмма. - В ходе проведения оперативно-розыскных мероприятий сотрудниками наркоконтроля Ленинского райотдела милиции города Гродно в...
Происшествия
Гришке* 41 год, и у него нет обеих рук. Всё из-за его характера. Смелый, авантюрный, изобретательный. Но свою энергию он всегда направлял не в нужное русло, а постоянно искал приключений... Вот и конечностей лишился по своей же глупости. Ради прикола залез в трансформаторную будку – там всё и случилось… Но даже трагедия не заставила Гришку остепениться. Не влияли на него и годы. Он по-прежнему оставался всё тем же «пацаном», ведущим разгульный образ жизни....
Происшествия
Двадцать ДТП с материальным ущербом в Гродно и его пригороде оформили в понедельник сотрудники Госавтоинспекции. В трех из них виновники могут лишиться прав за незначительные нарушения. Водитель «Фольксвагена» ехал по улице Горького к пересечению с Доватора. Автомобили в его полосе начали движение, а правая была свободна. Сместившись в нее, движение продолжал и смотрел в зеркало заднего вида. Примерно через двадцать метров увидел перед собою «Вольво», кото...
Статистика
Цены в Беларуси, по официальной статистике, за два первых месяца этого года выросли на 2,2% (годовая инфляция в феврале разогналась до 6,2%). Рост цен на продукты в магазинах заметили и покупатели. «Особенно сильно выросли цены на овощи и крупы. В декабре покупал пшенку за 90 копеек, а сейчас такая стоит 1,6 рубля», — пишут читатели. Иллюстративное фото FINANCE.TUT.BY сравнил декабрьские цены с нынешними на случайный набор продуктов в одном и том же магаз...
Общество
Арганізатары свята, прымеркаванага да 101-годдзя абвяшчэння БНР, расказалі пра лайнап святочнага канцэрта, які ў гэтым годзе адбудзецца ў Гродне. Сёлета на свяце выступяць «Крама», Лявон Вольскі, Dzeciuki, «Дай дарогу!», Зміцер Вайцюшкевіч. Мерапрыемства адбудзецца 23 сакавіка ў Каложскім парку з 13:00 па 17:00. Арганізатары адзначаюць, што ўлады адмовілі ім у праве правесцi свята ў цэнтры Мінска, а ад ідэі правесці мерапрыемства на плошчы Бангалор яны адм...
Происшествия
Гродненка отдыхала в ночном клубе. Свою сумочку она оставила на барной стойке без присмотра. Прошло чуть больше часа, и женщина обнаружила, что дамский аксессуар, в котором лежал мобильный телефон «Айфон 7», деньги и косметика исчез. Пострадавшая обратилась в милицию. Общая сумма похищенного превысила 1,6 тысячи рублей.  В ходе проведенных сотрудниками уголовного розыска Октябрьского РОВД Гродно оперативно-розыскных мероприятий, подозреваемый в краже бы за...
Новости по теме
На Гродненщине в весенних оздоровительных лагерях создадут белорусскоязычные отряды
Брендовые праздники, концертный марафон и виртуальный музей. Как будут праздновать 75-летний юбилей Гродненщины
Ажиотаж вокруг Кревского замка: что случилось со стеной?
Цирк на воде в Гродно приедет с новой программой "Ватерленд": билеты от 10 до 40 рублей
Самое старое деревянное здание Беларуси, гродненский лямус, открыли для экскурсий
Гродненский "турист" нашелся - он рядом с Валерой
Стало известно, почему и куда увезли из центра Гродно скульптуру туриста
"Демонтировали какие-то городские службы": в Гродно пропала скульптура туриста, а куда - неизвестно
Из центра Гродно увезли опальную скульптуру туриста
Группа "Руки вверх!" в Гродно выступит с концертом 2 октября - билеты от 55 до 95 рублей